નવરાત્રિના પ્રથમ નોરતાનું ધાર્મિક મહત્ત્વ વિશેષ છે. આ દિવસે માતા દુર્ગાના પ્રથમ સ્વરૂપ માતા શૈલપુત્રીની પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે. ભક્તો માતાજીની આરાધના કરીને નવરાત્રિ પર્વનો પ્રારંભ કરે છે અને સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ તથા પરિવારની સુખાકારી માટે પ્રાર્થના કરે છે.
માતા શૈલપુત્રી કોણ છે?
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, માતા દુર્ગાના નવ સ્વરૂપોમાં પ્રથમ સ્વરૂપ માતા શૈલપુત્રીનું છે. ‘શૈલ’નો અર્થ પર્વત અને ‘પુત્રી’નો અર્થ દીકરી થાય છે. પર્વતોના રાજા હિમાલયની પુત્રી હોવાથી માતાજી શૈલપુત્રી તરીકે ઓળખાય છે. માતા શૈલપુત્રીને શક્તિ, શ્રદ્ધા અને દૃઢ સંકલ્પનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
માતા સતીના પુનર્જન્મની પૌરાણિક કથા
ધાર્મિક કથા અનુસાર, માતા શૈલપુત્રી તેમના પૂર્વજન્મમાં દક્ષ પ્રજાપતિની પુત્રી સતી હતાં. તેમનાં લગ્ન ભગવાન શિવ સાથે થયાં હતાં. એક વખત દક્ષ પ્રજાપતિએ ભવ્ય યજ્ઞનું આયોજન કર્યું હતું, પરંતુ તેમાં ભગવાન શિવને આમંત્રણ આપ્યું નહોતું. આમ છતાં માતા સતી યજ્ઞમાં પહોંચ્યાં હતાં, જ્યાં ભગવાન શિવનું અપમાન થતાં તેઓ અત્યંત દુઃખી થયાં હતાં.
કથામાં જણાવ્યા મુજબ, આ અપમાનથી વ્યથિત થઈ માતા સતીએ યોગાગ્નિ દ્વારા પોતાના દેહનો ત્યાગ કર્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે પર્વતરાજ હિમાલયના ઘરે પુનર્જન્મ લીધો અને માતા શૈલપુત્રી તરીકે ઓળખાયાં. આગળ જતાં તેમણે ભગવાન શિવને પતિરૂપે પ્રાપ્ત કરવા કઠોર તપસ્યા કરી હતી.
માતા શૈલપુત્રીનું સ્વરૂપ અને મહિમા
માતા શૈલપુત્રી વૃષભ એટલે કે બળદ પર સવાર હોય છે. તેમના એક હાથમાં ત્રિશૂળ અને બીજા હાથમાં કમળનું ફૂલ શોભે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, માતાજીનું આ સ્વરૂપ શક્તિ, સાહસ, પવિત્રતા અને સ્થિરતાનું પ્રતીક છે.
પ્રથમ નોરતે પૂજા અને ઘટસ્થાપનનું મહત્ત્વ
નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસે શુભ મુહૂર્તમાં ઘટસ્થાપના અથવા કળશ સ્થાપન કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ માતા શૈલપુત્રીની પૂજા, આરતી અને મંત્રજાપ દ્વારા નવરાત્રિની શરૂઆત કરવામાં આવે છે. ભક્તો માતાજીના આશીર્વાદ મેળવવા ઉપવાસ અને ધાર્મિક અનુષ્ઠાન પણ કરે છે.
આમ, નવરાત્રિનું પ્રથમ નોરતું ભક્તિ, શક્તિ અને નવી શરૂઆતનો સંદેશ આપે છે. માતા શૈલપુત્રીની આરાધના દ્વારા ભક્તો જીવનમાં હિંમત, ધીરજ અને દૃઢ નિશ્ચય જાળવી રાખવાની પ્રેરણા મેળવે છે.
