ભારતે બ્લેક હોલ વિશે માહિતી એકત્ર કરવા માટે ઉપગ્રહ મોકલીને વર્ષની શરૂઆત કરી છે, જે ખગોળશાસ્ત્રના સૌથી મોટા રહસ્યોમાંના એક છે. સવારે 9.10 વાગ્યે, ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO)ના પ્રથમ એક્સ-રે પોલેરીમીટર ઉપગ્રહ એટલે કે ‘XpoSAT’ રોકેટ પોલર સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ (પીએસએલવી) સી 58 દ્વારા 1 જાન્યુઆરી 2023 ના રોજ સવારે 9 :10 વાગ્યે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે. તે માત્ર 21 મિનિટમાં અંતરિક્ષમાં 650 કિમીની ઉંચાઈ પર જશે. આ રોકેટનું આ 60મું મિશન હશે. આ મિશનમાં XpoSATની સાથે અન્ય 10 ઉપગ્રહોને પણ પૃથ્વીની નીચી કક્ષામાં મૂકવામાં આવશે.ઐતિહાસિક ચંદ્રયાન-3ની જેમ આંધ્રપ્રદેશના શ્રીહરિકોટા પણ આ પ્રક્ષેપણનું સાક્ષી છે. બ્લેક હોલના અભ્યાસમાં આ સિદ્ધિ મેળવનાર ભારત વિશ્વનો બીજો દેશ બની ગયો છે.
XPoSat અવકાશમાં પ્રવાસ કરશે અને બ્લેક હોલ જેવી ખગોળીય રચનાઓના રહસ્યો જાહેર કરશે. ઓક્ટોબરમાં ગગનયાન પરીક્ષણ વાહન ‘ડી1 મિશન’ની સફળતા બાદ આ પ્રક્ષેપણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ મિશનનું આયુષ્ય લગભગ પાંચ વર્ષનું હશે. પોલર સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ (PSLV)-C58 રોકેટ તેના 60મા મિશન પર કી પેલોડ ‘XpoSAT’ અને અન્ય 10 ઉપગ્રહોને વહન કરશે જે પૃથ્વીની નીચી ભ્રમણકક્ષામાં મૂકવામાં આવશે.
#WATCH | PSLV-C58 XPoSat Mission launch | Sriharikota, Andhra Pradesh: The launch of the X-Ray Polarimeter Satellite (XPoSat) is set for today at 09:10 am from the first launch-pad, SDSC-SHAR, Sriharikota in Andhra Pradesh.
— ANI (@ANI) January 1, 2024
(Visuals from Satish Dhawan Space Centre) pic.twitter.com/c5LkajQEpU
નિષ્ણાતોના મત મુજબ કે XPoSatનું લોન્ચિંગ એ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે ભારત આવા મિશન શરૂ કરવા માટે તૈયાર છે, જેના વિશે વધુ માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ મિશન અવકાશ સંશોધન, સંશોધન અને વિકાસમાં ભારતના પ્રયાસોને વધારવા માટે એક મોટું પ્લેટફોર્મ પ્રદાન કરશે.અમેરિકા પછી બીજો દેશXpoSat એક્સ-રે સ્ત્રોતના રહસ્યોને ઉઘાડવામાં અને ‘બ્લેક હોલ્સ’ની રહસ્યમય દુનિયાનો અભ્યાસ કરવામાં મદદ કરશે. ISRO અનુસાર, અવકાશ-આધારિત ધ્રુવીકરણ માપનમાં ખગોળશાસ્ત્રીય સ્ત્રોતોમાંથી એક્સ-રે ઉત્સર્જનનો અભ્યાસ કરવા માટે તે અવકાશ એજન્સીનો પ્રથમ સમર્પિત વૈજ્ઞાનિક ઉપગ્રહ છે. ISRO ઉપરાંત, યુએસ સ્પેસ એજન્સી નાસાએ ડિસેમ્બર 2021માં સુપરનોવા વિસ્ફોટના અવશેષો, બ્લેક હોલમાંથી નીકળતા કણોના પ્રવાહો અને અન્ય ખગોળીય ઘટનાઓનો સમાન અભ્યાસ હાથ ધર્યો હતો.XpoSatના પોલરોઇડ્સPOLIX: ISRO ની અધિકૃત વેબસાઈટ મુજબ, POLIX એ 8-30keV ના એનર્જી બેન્ડમાં એક એક્સ-રે પોલેરીમીટર છે.
આ પેલોડને રામમ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (RRI), બેંગલુરુ દ્વારા યુઆર રાવ સેટેલાઇટ (URSC) સાથે મળીને વિકસાવવામાં આવ્યું છે. આ સાધન કોલિમેટરનું બનેલું છે.XSPECT: SPECT એ એક્સ-રે સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી અને ટાઇમિંગ પેલોડ છે, જે સોફ્ટ એક્સ-રેમાં સારો સમય અને ઝીણવટભરી સ્પેક્ટ્રોસ્કોપિક રિઝોલ્યુશન પ્રદાન કરે છે.
