મોદી સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન દેશમાં એક વખત નોટબંધી કરવામાં આવી હતી જેની ઘણી ખરાબ અસરો હતી. આ દરમિયાન સરકારે 500 અને 1000 રૂપિયાની નોટો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ પછી RBI દ્વારા 500 અને 2000 રૂપિયાની નવી નોટો બહાર પાડવામાં આવી હતી. પરંતુ આ દરમિયાન RBIએ 500 રૂપિયાની નવી નોટને લઈને મોટું નિવેદન આપ્યું છે. આ સાથે આરબીઆઈએ બેંકોને એક મહત્વપૂર્ણ સૂચના પણ આપી છે.

નિયમ છે આ: ભારતીય રિઝર્વ બેંકે અયોગ્ય નોટોને ઓળખવા માટે કેટલાક નિયમો ઘડ્યા છે. આરબીઆઈએ બેંકોને દર 3 મહિને અનફિટ નોટ સોર્ટિંગ મશીનની તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. RBIએ નોટોના વર્ગીકરણ માટે કુલ 10 પરિમાણોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે જેના દ્વારા બેંકો સાચી નોટોને ઓળખી શકે છે. આરબીઆઈએ આ કારણોસર આ નિયમો જારી કર્યા છે જેના દ્વારા સાચી અને સ્વચ્છ નોટો ઓળખી શકાય છે અને તેને રિસાયકલ કરવામાં મુશ્કેલીનો સામનો કરવો ન પડે.

નકલી નોટ: આરબીઆઈના નિયમો અનુસાર નોટ સોર્ટિંગ મશીન યોગ્ય રીતે અયોગ્ય નોટોને ઓળખવા માટે બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. બેંકોને આવા મશીનોની યોગ્ય કાળજી રાખવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. આ મશીન તે નોટોને ઓળખે છે જેને રિસાયકલ કરી નવી નોટોમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે. જો અનફિટ નોટ છે, તો તે રિસાયક્લિંગ માટે યોગ્ય નથી. આવી નોટોની ઓળખ કરવામાં આવે છે અને પછી આરબીઆઈ આવી નોટોને ચલણમાંથી બહાર કરી દે છે.

બેંકોને એક પરિપત્ર જારી કરીને આરબીઆઈએ માહિતી આપી છે કે બેંકોએ હવે નોટનો ફિટનેસ રિપોર્ટ આરબીઆઈને સબમિટ કરવાનો રહેશે. આ સાથે તમામ બેંકોએ એ પણ જણાવવું પડશે કે છટણી દરમિયાન કેટલી નકલી નોટો એકત્રિત કરવામાં આવી છે.

અયોગ્ય છે આ
*નોટો ખૂબ જ ગંદી થઈ ગઈ હોય અને તેમાં ખૂબ માટી આવી ગઈ હોય તો આવી સ્થિતિમાં તેને અયોગ્ય ગણવામાં આવે છે.

*કેટલીકવાર નોટોના લાંબા ઉપયોગને કારણે નોટો ઢીલી અથવા ફાટી જાય છે, આવી નોટો અનફિટ થઈ જાય છે.

*ધારથી મધ્ય સુધી ફાટેલી નોટો અયોગ્ય છે.

*જો નોટમાં બનાવેલા ડોગડાયર્સનો વિસ્તાર 100 ચોરસ મિલીમીટરથી વધુ હશે તો તેને અયોગ્ય ગણવામાં આવશે.

*8 ચોરસ મિલીમીટર કરતાં મોટા છિદ્રો ધરાવતી નોટોને અયોગ્ય નોટ ગણવામાં આવે છે.

*નોટમાં કોઈપણ ગ્રાફિક ફેરફારને અયોગ્ય નોંધ તરીકે ગણવામાં આવે છે.

*જો પેનની શાહીથી નોટ પર વધુ ડાઘ હોય તો તે અનફીટ નોટ છે. જો નોટનો રંગ ઉતરી જાય તો તે અનફીટ નોટ છે.

*જો નોટ પર ટેપ, ગુંદર જેવી વસ્તુઓ હોય તો આવી નોટ અયોગ્ય ગણાય છે. જો નોટનો રંગ બદલાય છે, તો આવી સ્થિતિમાં આવી નોટને અયોગ્ય ગણવામાં આવે છે